وقتی دریا جهنم می‌شود | همه‌چیز درباره مین‌های دریایی و راهبرد مین‌گذاری تنگه هرمز

به گزارش شهرآرانیوز، در سکوت سنگین کرانه‌های نیلگون خلیج‌فارس، گاهی خطر از جایی سرک می‌کشد که نه راداری آن را می‌بیند و نه چشمی. در آغوش هر موج و بر بستر دریا، هیولا‌هایی خفته‌اند که می‌توانند نفس یک آبراه جهانی را برای هفته‌ها حبس کنند. مین‌های دریایی، قاتلان خاموش و صبوری هستند که بی‌نیاز از ناو یا زیردریایی، می‌توانند حتی چند دهه دوام بیاورند و به وقت مناسب، دریا را برای هر شناور بیگانه جهنم کنند. در روزگاری که دوباره نام «تنگه هرمز» بر سر زبان‌ها افتاده، اهمیت این بمب‌های خاموش بیش از پیش روشن شده است؛ آنها می‌توانند بدون شلیک حتی یک گلوله، ناوگروه‌های مشهور و پرافتخار را به قعر دریا بفرستند و اقتصاد کشور‌ها را به زانو درآورند.

آشنایی با نحوه کارکرد و انواع مین‌های دریایی

تاریخ نمی‌داند که تله‌های دریایی نخستین بار چگونه طراحی و اجرا شدند، اما نخستین تلاش‌های رسمی برای استفاده از مین‌های دریایی - به شکل مدرن امروزی – به قرن بیستم بازمی‌گردد؛ زمانی که آلمان نازی با مین‌های مغناطیسی، ناوگان دریایی انگلستان را تقریباً به زانو درآورد و حالا پس از حدود ۱۰۰ سال، مین‌های دریایی در قرن ۲۱ به ابرکامپیوتر‌های هدایت‌پذیری تبدیل شده‌اند که حتی به‌عنوان سکو‌های پرتاب موشک زیرسطحی عمل می‌کنند. با این حال، امروزه مین‌های دریایی در چهار کلاس رسمی طبقه‌بندی می‌شوند:

۱- مین‌های لنگردار (Moored Mines): توسط یک زنجیر یا کابل فولادی به یک وزنه سنگین وصل می‌شوند تا آن وزنه همچون یک لنگر عمل کرده و مین را در فاصله مشخصی از کف دریا، غوطه‌ور نگه دارد.

۲- مین‌های کف‌خواب (Bottom Mines): از نظر وزنی بسیارسنگین طراحی می‌شوند تا بتوانند تا بستر دریا پایین بروند. اگرچه برای آب‌های کم‌عمق (حداکثر ۵۰ متر) مناسب هستند، اما به‌دلیل استقرار در عمق و ترکیب‌شدن با عوارض کف دریا، صخره‌ها و پوشش‌های گیاهی و مرجانی، تشخیص و خنثی‌سازی آنها برای کشتی‌های مین‌روب یک کابوس تمام‌عیار است.

۳- مین‌های نفوذی (steerable Mines): مدرن‌ترین نوع از مین‌های دریایی که می‌توانند همچون یک زیردریایی کوچک حرکت کنند، به موقعیت موردنظر منتقل شده، مستقر شوند و سال‌های طولانی منتظر هدف بمانند.

۴- مین‌های سرگردان (Drifting Mines): بدون هیچ اتصال یا عامل محدودکننده حرکتی، توسط جریان آب حرکت می‌کنند و ممکن است به هر سو بروند. مسیر آنها تقریباً غیرقابل پیش‌بینی و رهگیری است و به همین دلیل، خطرناک‌ترین نوع برای نظام کشتیرانی محسوب می‌شوند. پیش‌بینی می‌شود آب‌های بین‌المللی امروزه میزبان هزاران نوع از این مین (بازمانده از جنگ‌های جهانی) باشند.

تنگه در تصرف اراده مین‌ها

اهمیت شناخت مین‌های دریایی به این است که بدانیم تنگه هرمز در باریک‌ترین مسیر کمتر از ۳۵ کیلومتر عرض دارد. در این شرایط، درصورتی که پای مین‌های دریایی وسط باشد، در عمل فقط هر مسیری که موردنظر ایران باشد، امن خواهد بود. سیدعلی میرصالحی کارشناس مسائل نظامی و جنگ‌افزار در گفت‌و‌گو با شهرآرانیوز می‌گوید: برای درک بهتر وضعیتی که امروز در تنگه هرمز وجود دارد، باید شناخت دقیقی از جغرافیای آن داشته باشیم. شما درنظر بگیرید تنگه‌ای را که حدود ۱۷۰ کیلومتر طول دارد، اما عرض آن در برخی نقاط به کمتر از ۴۰ کیلومتر می‌رسد. عمق آب هم در نقاط متعدد به کمتر از ۵۰ متر می‌رسد. چنین آبراه طولانی، کم‌عرض و کم‌عمقی یک چالش همیشگی برای همه کاپیتان‌هاست.

وی می‌افزاید: حالا درنظر بگیرید چنین فضایی مملو از مین‌های دریایی هوشمندی باشد که برخی بیش از ۲۰ سال در این تنگه کاشته شده‌اند. مین‌های دریایی ایران اکثراً از نوع هدایت‌پذیر است که حسگر‌های هوشمند آنها سه پارامتر عملیاتی دارند؛ فرکانس صدای موتور و پروانه کشتی‌ها، حجم بدنه فلزی کشتی‌ها و تغییرات حرکت جریان آب تحت‌تأثیر تناژ (وزن) کشتی. براساس این سه پارامتر، مین تشخیص می‌دهد که یک نفتکش کوه‌پیکر، یک ناوشکن نظامی یا یک قایق ماهیگیری درحال عبور است و به این ترتیب، هدف ارزشمند را شناسایی می‌کند و تصمیم می‌گیرد آن را منهدم کند یا مثل قبل، خاموش بماند.

در ادامه حتما بخوانید بیانیهٔ شورای دفاع: تنها راه عبور از تنگهٔ هرمز برای کشور‌های غیرمتخاصم هماهنگی با ایران است

سرنوشت تنگه هرمز چه خواهد بود؟

به گفته این کارشناس مسائل نظامی، مین‌های دریایی یکی از مؤلفه‌های اساسی در دکترین دفاع موزاییکی و جنگ نامتقارن محسوب می‌شوند، زیرا ساخت آنها کمتر از ۷ هزار دلار هزینه دارد، فرآیند تولید انبوه آنها بسیار آسان است و حتی با قایق‌های تندرو و زیردریایی‌های کوچک می‌توان آنها را کار گذاشت درحالی که فرآیند خنثی‌سازی آنها به کشتی‌های ضدمنیزیم، غواصان متخصص و ربات‌های زیردریایی گرانقیمت نیاز دارد.

از این نظر، اگر در روز‌های اخیر می‌شنویم که «نظام کشتیرانی در تنگه هرمز تغییر کرده است»، روشن است که این یک حقیقت قطعی در آینده خواهد بود. فارغ از اینکه رسانه‌ها درباره بسته‌بودن یا بازگشایی تنگه هرمز چه بگویند، مین‌های دریایی، این سربازان ابدی در جنگ‌ها اکنون به یکی از ارکان اصلی مدیریت تنگه هرمز تبدیل شده‌اند تا برای هر کاپیتان که خواهان عبور از این مسیر است، دو انتخاب نهایی باقی بماند؛ یا با اجازه ایران از تنگه عبور کند و یا غرق شود.